سدها از نظر اقتصادی، اجتماعی و سیاسی دارای اهمیت بسیار زیادی می باشند. نقش سدها در توصعه کشاورزی، عمران مناطق روستایی و شهری، تامین آب شهری، کنترل و تنظیم شدت جریان آب در رودخانه ها و... قابل توجه است. به علت بالا بودن هزینه ساختمان سدها و نیز شدت وخامت عواقب ناشی از ناپداری سدها، مسئله حفاظت و نگهداری و ارزیابی مستمر پایداری سدها از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد. با توجه به این واقعیت که افزایش ضریب ایمنی در پروژه افزایش صعودی هزینه ها را در بر دارد، تضمین وضعیت پایداری سد در مراحل طراحی، اجرا و بهره برداری ضروری می باشد. به دلیل ماهیت خاص پروژه های سد سازی و عدم اطمینان کامل از درستی مشخصات و پارامترها ژئومکانیکی ارزیابی شده برای توده سنگ، تعیین دقیق ضریب ایمنی واقعی در این نوع پروژه ها امکان پذیر نمی باشد.

علیرغم پیشرفت قابل توجه علوم مهندسی و نقش تعیین کننده سدها در پیشبرد تمدن بشری و نیاز مبرم به این سازه بزرگ، ناهمگن و غیر قابل پیش بینی بودن کامل توده سنگ در طبیعت و اشتباهات یا عدم توجه کافی انسان در طراحی، اجرا و بهره برداری صحیح از سد، باعث بروز اتفاقات جانی و اقتصادی جبران ناپذیر می گردد.

آمار عملکرد سدها بیانگر این واقعیت است که 1% از سدها ناپایدار بوده و بر اساس آمار کمیته بین المللی سدهای بزرگ، طی صد سال اخیر، تنها در اثر خرابی سدهای بزرگ حدود هجده هزار تلفات جانی و بهمراه آن خسارات سنگین اقتصادی وارد آمده است. هر فاجعه با دلسردی عموم و تکاپوی گسترده مجامع رسمی جهت بررسی عوامل خرابی روبرو شده است. در حال حاضر، بسیاری از سدهای جهان در صورت خرابی عواقب فاجعه آمیز و غیر قابل جبران در پی خواهند داشت. بررسی ها نشان داده است که بیشتر این سازه ها آن طور که طراحی شده اجرا نگردیده اند. پیامدهای خرابی سد بتنی دو قوسی مالپاست فرانسه(1359) سد بتنی دو قوسی وایونت ایتالیا(1963) و سد خاکی تیتان آمریکا(1976) نمونه های بارزی از شدت وخامت عواقب ناشی از شکست سدها می باشد. لازم به توضیح است که سدهای مالپاست و تیتان فاقد سیستم ابزاردقیق و رفتارسنجی بوده اند.

جهت پیشگیری از گسیختگی سد در اثر عوامل مختلف، رقتارسنجی مستمر سد ضروری می باشد. به این منظور با استفاده از نصب ابزار دقیق در محل های مناسب، قرائت دوره ای و تفسیر داده های رفتار سنجی به همراه تحلیل برگشتی داده ها، در صورت لزوم، می توان قریب به یقین ترین عامل ناپایداری را پیش بینی نمود و اقدامات لازم در جهت مقابله با آن را معمول داشت. به کمک نتایج رفتارسنجی و مطالعه روند تغییرات داده های ابزاردقیق در بسیاری از موارد می توان پدیده هایی را که در حال فرسایش، تضعیف و تخریب سد می باشند کشف و پیش بینی و پیش از پیش از وقوع آنها جلوگیری کرد یا تاثیر آنها را تقلیل داد و یا نهایتا در وقت کافی با انجام اقدامات لازم خسارات احتمالی وارده به اهالی و تاسیسات پایین دست سد را به حداقل ممکن رساند.

رقتارسنجی در سدهای بتنی تا اوایل قرن بیستم صرفا به نقشه برداری و توپوگرافیک و سنجش تغییر مکان ها در صفحه افقی خلاصه می شد لیکن هر قدر ارتفاع این سدها افزایش می یافت و از ضخامت آنها کاسته می شد الزاما تکنیک های رفتارسجی نیز توسعه می یافت و به تدریج به عنوان یکی از ارکان اصلی طراحی پروژه و عامل اصلی ارزیابی پایداری به حساب می آمد. بنابراین تکنولوژی احداث سد های بزرگ و مرتفع زمینه های رفتار سنجی مفصل تر و دقیق تر و استفاده از ابزار دقیق متنوع و کامل تری را به همراه داشت.

در ایران نیز موضوع رفتارسنجی و کنترل ایمنی سدها سابقه ای 50 ساله دارد. از سال 1339 با اتمام عملیات ساختمانی سد گلپایگان و نیز به بهره برداری رسیدن سد کرج و دز بحث ایمنی و پایداری در سدهای ایران مد نظر قرار گرفت. از این سال تا پیروزی انقلاب اسلامی 9 سد در کشور به بهره برداری رسیده بود. از پیروزی انقلاب امر مهم کنترل و پایداری در سدها بلاتصدی بود تا اینکه گروه کنترل و پایداری در موسسه تحقیقات منابع آب تشکیل گردید. اولین قرارداد کنترل و پایداری در سال 1364 با شرکت مشاور مهاب قدس و مشارکت طراحان سوئیسی منعقد گردید که تا اواخر سال 1369 ادامه یافت. از سال 1371 تا 1377 مجددا قراردادی جهت کنترل و پایداری 11 سد بتنی و 8 سد خاکی با شرکت مهاب قدس منعقد گردید. در این قرارداد مطالعات هیدرولوژی برنامه ریزی منابع آب لرزه خیزی، تحلیل استاتیکی و دینامیکی، بازدید فنی از بدنه و تجهیزات پیش بینی گردیده و نیز ارزیابی سالیانه و ادواری 5 ساله در نظر گرفته شده بود. در این مدت موارد و نواقص بسیاری در سدهای کشور مشاهده شده است که می توان به مواردی از آنها به شرح ذیل اشاره نمود.

1-    ترک های افقی 45 درجه در پایه ها(سد لتیان و سد سفید رود)

2-    ترک در سقف و دیواره گالری ها و تونل ها(سد لتیان، سد سفید رود، سد بوکان)

3-    فرسایش و کاویتاسیون در سرریز( سد شهید عباسپور، سد پیشین، سد قشلاق، سد وحدت، سد میناب)

4-    رسوب در کانال تخلیه(سد پیشین، سد دز، سد صلاح الدین کلا)

5-    بازشدگی درزه های ساختمانی، رطوبت و نشت آب و فرار آب از درزه ها(سد سفیدرود، سد بوکان، سد سنبل رود)

6-  ترک در صخره ها و ریزش سنگ ها و خوردگی در نشمین گاه ها( سد دز در محل آستانه سرریز و سد شهید عباسپور در محل اتصال سرریز به جداره کوه)

7-    ترک در تکیه گاه ها و پایه بدنه سد و سرریز( سد شهید عباسپور، سد دز)

8-  خوردگی و کارکرد نامناسب در اکثر شیرآلات، دریچه های خروجی آب، شیرهای پروانه ای، دریچه های سرریز آشغالگیر(سد دز، سد درودزن، سد اکباتان و سد بوکان)

9-  خوردگی بتن، تخریب بتن، مشکل پوشش بتنی، تخریب پوشش بتنی در کف گالری ها، کف تخلیه کننده ها و کف اتاقک های بازدید.

اما عمده ترین مشکل موجود در رفتارسنجی سدها در ایران، عدم طراحی شبکه منطقی و سیستماتیک ابزاردقیق  می باشد. تردیدی در این واقعیت وجود ندارد که حال حاضر تکنولوژی ساخت ابزاردقیق به مراتب جلوتر از سطح دانش و عملکرد مهندسین ابزاردقیق پروژه های گذشته می باشد. به همین دلیل اکثر مشکلاتی که در عملکرد ابزاردقیق نصب شده در پروژه ها پیش می آید، اشکال های ناشی از مسائل مربوط به استفاده کننده به مراتب بیش از موارد نقص ابزاردقیق می باشد. همچنین به علت عدم شناخت اهمیت رفتار سنجی در پروژه های سدسازی ، معمولا علیرغم تمایل زیاد به خرید ابزاردقیق گران قیمت، متاسفانه هزینه کافی برای مهندسین ابزاردقیق با تجربه و صاحب نظر صرف نمی شود. در ادامه با تجربیات و پژهش های متخصصین امر بهره برداری و پژوهشگران دانشگاهی آشنا می شویم.