در ابتدا از دوستانی که می تواند در جهت ایجاد فرصت های شغلی برای این رشته تلاش کنند خواهشمندم با من تماس بگیرند تا با کمک همدیگر بتوانیم بستری ایمن و مناسب برای فعالیت در این کشور برای خود ایجاد نماییم.
با تشکر مهران
عنوان:
اشتغال برای فارغ التحصیلان عمران - نگهداری و بهره برداری از سدوشبکه
۱ـ مقدمه
در ميان سازههاي ساخته دست بشر، سدها داراي مشكلات خاصي هستند. از يك طرف بعلت ذخيره حجم عظيم آب، خطر شكستن سدها فاجعهانگيز ميباشد. بطوريكه خرابيهاي حاصل در بسياري موارد با پديدههاي سهمگينی همچون طوفانها، زمين لرزههاي شديد، آتشفشانها و غيره، قابل مقايسه است.در بعضي حوادث سد شكستگي، تلفات جاني به تنهایي بالغ بر چند هزار نفر بوده است. از طرفي ديگر زيانهاي اقتصادي در صورت بروز اين چنين وقايعي، گاه جبرانناپذيرمي باشدزيرا نه تنها خود سازه و ابنيه جنبي آن، بلكه منطقه وسيعي در پايين دست نيز منهدم ميگردد. علاوه بر آن توليد انرژي و امكانات آبرساني پروژههاي ذخيرهاي در حدي است كه ممكن است مناطق وسيعي از يك كشور و يا حتي كشورهاي همسايه را تحت تاثير قرار دهد.با توجه به توضيحات فوق، نگهداري و بهره برداری از اين سازهها داراي اهميت فوقالعاده ميباشد.
1ـ1ـ منظور از رفتار يك سازه:
هنگاميكه بحث از رفتار يك سازه به ميان ميآيد منظور واكنشهايي است كه سازه در اثر عملها و عكس العملها نيروها و پديدههاي مؤثر از خود نشان ميدهد. براي مثال ميتوان سازه طبيعي را در نظر گرفت كه رفتار آن در مقابل پديدههاي مؤثر تا حدودي شناخته شده است. درخت سازه طبيعي است كه قسمتهاي مختلف آن متناسب با بارهاي وارده و شرايط محيط شكل گرفته است. در صورتيكه تنه درخت را بدنه و ريشههاي آنرا در خاك بعنوان پي سازه تلقي كنيم، عمل و عكسالعمل مجموعه را ميتوان مورد بررسي منظم قرار داد. عوامل مؤثر عبارتند از : بار درخت، مقدار آبي كه جذب ميكند، باد، باران، دما و رطوبت هوا، زلزله و آفات گياهي.
در صورتيكه آب كافي به ريشههاي درخت برسد و درجه حرارت محيط متوسط، و ورزش باد در حد ملايم باشد ملاحظه مي شود كه درخت با طراوت و سالم به رشد خود ادامه ميدهد، ضمن اينكه وزش باد فقط شاخ و برگ درخت را به حركت در ميآورد و خود تنها در حالت تقريبا ساكن باقي ميماند. در اينجا ميتوان بررسي كرد كه رشد درخت در چه حد و تغييرات مختلف در ظواهر، شاخ و برگ و ميوههاي آن چگونه ميباشد. در شرايطي ممكن است بعلت بار زياد، يك شاخه بيش از حد خم شود و يا حتي بشكند و تأثير عوامل طبيعي ديگر مثلا تابش بيش از حد نور خورشيد يا سرماي ، وزش باد گرم و غيره... در درشتی میوه و رشد یا باردهی درخت تاثیر بسزایی بگذارد به اين ترتيب ملاحظه ميشود كه يك درخت بزرگ در معرض عوامل طبيعت عمل و عكسالعملهاي گوناگوني از خود نشان ميدهد. همانگونه كه بطور كلي يك درخت در واقع بصورت جزئي از طبيعت در ميآيد، يك سد نيز تماما بوسيله عوامل طبيعي احاطه و در واقع تبديل به عضوي از آن ميشود و باید عوامل طبیعی وارد بر آن نیز بصورت دقیق و موشکافانه مورد بررسی قرار گیرد تا بتوان با نگهداری درست از بدنه سد بهره برداری درست را مد نظر قرار داد.
1ـ2ـ علت ضرورت كنترل رفتار سدها:
چنانچه اشاره شد عوامل مؤثر طبيعت بر روي سازههاي طبيعي و يا ساخته بشر بسيار وسيع بوده و اثرات تركيبي اين عوامل اكثرا از طريق كسب تجربه وسيع در مورد شرايط عيني شناخته ميشود. در مورد سدها اين امر از آن جهت ضروري است كه اين سازههاي بزرگ با نيروهاي بالقوه مخرب و فوقالعاده عظيمي سر و كار دارند و چه از نظر اقتصادي و چه از نظر جلوگيري از تلفات انساني، از ايمني آنها ميبايد اطمينان كافي حاصل شود.از تجربه ناگوار خرابي سدها و تلفات جاني و اقتصادي جبران ناپذير به تدريج چنين نتيجه شد كه پيشبيني بسياري از پديدههاي مؤثر در پايداري و ايمني سدها هنوز بطور كامل امكانپذير نميباشد از سوي ديگر بخاطر نياز روزافزون به آب، توليد انرژي و همچنين كنترل سيل، سدها بيشتر در مكانهايي با شرايط زمينشناسي و هيدرولوژيكي نامساعدتري ساخته ميشوند و اين مسئله در حدي است كه اغلب هر سد در نوع خود تجربه نويني ميباشد.از آنجا كه بسياري از سدها در بالا دست آباديها و يا شهرهايي پرجمعيت واقعند عدم ايمني آنها توام با خطر تلفات كوچك و بزرگ خواهد بود. در غير اينصورت نيز نظر به وابستگي جامعه و صنعت به آب، تضمين امكان بهرهبرداري منظم و دراز مدت از سدها، حائز اهميت بوده و هرگونه اقدامي بمنظور حفظ سلامت كارايي و بهرهبرداري اين سازهها ضرورت مبرم دارد.با توجه به مواردي كه اشاره شده اهميت حفظ و نگهداري از يك سازه همچون سد كه در مواردي با مشكلات پيچيدهاي روبرو ا ست که بطور روزافزون روشن ميشود و اينكار با كنترل رفتار سد رابطهاي نزديك دارد بطوريكه وقتي صحبت از رفتارنگاري مطلوب ميرودچنين تداعي ميشود كه حفظ و نگهداري و مرمت صدمات وارد برسد به نحو مطلوبي صورت ميگيرد.
1-3-گرایش عمران- نگهداری و بهره برداری از سد و شبکه:
این شاخه از علم عمران در کشور از رشته های تحصیلی نوین محسوب می شود و به نظر می آید هدف از تاسیس چنین شاخه ای از علم عمران مد نظر قرار دادن نگهداری بهینه از سازه عظیمی همچون سد و بهره برداری درست از آن و شبکه های آبرسانی وابسته می باشد. حال سوال این است تا چه حد به هدف نزدیک گشتیم؟
طبق بررسی انجام شده بیشتر سدها و شبکه های آبرسانی کشور بدلیل نداشتن نگهدارو بهره بردار با مشکلات عدیده ای مواجه می باشند. چرا که افراد فارغ التحصیل رشته مورد بحث که وظیفه اصلی آنها همین امر می باشد اکثرا در پیشه غیر تخصصی خود بکار گرفته شده و یا فاقد شغل می باشند . دلیل اصلی این است که هنوز جایگاه این رشته در جامعه عمران و صنعت آب نامشخص می باشد با دیدی باز به این نتیجه می رسیم که نه تنها به هدف مد نظر نزدیک نگشته بلکه از آن دور شده ایم و بدیهی است دور شدن از این هدف مشکلات زیادی را در نگهداری و بهره برداری صحیح از سد و شبکه ها ببار آورده و خسارات جبران ناپذیری به همراه دارد.
1-4- بکار گیری فارغ التحصیلان عمران- نگهداری و بهره برداری از سد و شبکه :
از آنجا که کشور ما از جمله کشور های گرم و خشک محسوب می شود مهار آب از اهمیت بسزایی برخوردار است و برای رسیدن به این هدف تلاشهای فراوانی در ساخت سدهای کوچک و بزرگ و همچنین ساخت شبکه های آبرسانی برای کشاورزی آسان،صنعت و شرب گردیده که موفقیت های چشم گیری را در این بخش شاهد می باشیم اما به همان اندازه که ساخت سازه ای عظیم مانند سد دارای اهمیت دارد بیشتر از آن نگهداری و بهره برداری از آن حائز اهمیت می باشد چرا که سدها و شبکه های بنا شده سالیان متمادی را در مهار آب و آبرسانی در پیش دارند که این امر با بهره برداری درست و مهمتر از آن نگهداری صحیح امکان پذیر می باشد. حال سوال این است آیا همانقدر که به ساخت این سازه ها اهمیت داده ایم، نگهداری و بهره برداری از آن را نیز مد نظر قرار گرفته است؟
همانطور که در بخش 1-3 ذکر گردید ما در این بخش با مشکلات زیادی مواجه هستیم و برای جلوگیری از این مشکلات و خسارات وارده مجبور به بکارگیری تخصص های علمی مربوطه می باشیم.
پیشنهادی را که بنده طبق تحقیق و بررسی های انجام شده ،اول برای نگهداری و بهره برداری صحیح از سد و شبکه های وابسته و دوم برای بکارگیری جوانان مستعدوجویای کار فارغ التحصیل گرایش کارشناسی عمران – نگهداری و بهره برداری از سد و شبکه ارائه می دهم این است که تشکیل تیم هایی تخصصی زیر نظر وزارت نیرو و شرکت آب منطقه ای هر استان برای نظارت دقیقتر و بهره برداری صحیح از سد و شبکه می باشد. بدینگونه که با تنظیم وظایف و آموزش های و دوره های تخصصی در بخش کنترل پایداری برای این افراد می توان پلی ما بین سدهای خاکی و بتنی در حال بهره برداری و سازمان مربوطه ایجاد نمود تا این تیمها بصورت روزانه به بررسی رفتار سازه و تحلیل داده های ابزار دقیق بکار گرفته شده پرداخته و پیگیری های لازم برای رفع مشکلات بوجود آمده یا در حال را وقوع انجام دهند تا سدوشبکه ای ایمن و همیشه کارا را در پیش رو داشته باشیم.
ازجمله فعالیت های دیگری را که می توان برای این افراد در نظر گرفت این است که همگام با طرح خصوصی سازی کشور بستری مناسب برای فعالیت این افراد در ضمینه تاسیس شرکت ، ارائه پروژه های علاج بخشی چه در سد و چه در شبکه به این شرکتها ، اختصاص وام خرید تجهیزات برای پیشرفت پروژه های عمرانی در بخش نگهداری از سد و شبکه (پروژه هایی چون :لای روبی کانالها ، تعمیر و نگهداری کانال ها ،محافظت از رودخانه های طبیعی، حفر چاهای مشاهده ای و یا حفاری چاهای عمیق، تسطیح اراضی کشاورزی برای آبیاری آسان تر و بهینه، کانال کشی های بین مزارع و مراقبت از آنها و غیره) می باشد. همچنین با برگزاری کنفرانسها برای معرفی این شاخه از علم عمران به جامعه عمران و شرکتهای عمرانی برای جذب نیروی کار از جوانان فارغ التحصیل این گرایش و تلاش برای پیوستن به نظام مهندسین کشور می تواند کمکی شایان به این افراد باشد.
در انتها ضمن تشکر از حسن توجه شما مسئولین امید است با مطالعه این مقاله گامی موثر در جهت حل مشکلات فارغ التحصیلان این رشته و از آن مهمتر کنترل ایمنی و پایداری سدهای خاکی و بتنی کشور برداشته شود.
با سلام